Φωνές από το πεδίο: Επιτυχίες στην πρόληψη της έμφυλης βίας στον αθλητισμό
Η έμφυλη βία στον αθλητισμό είναι ένα ζήτημα που συχνά κρύβεται πίσω από τη λάμψη των αθλητικών επιδόσεων και την επιδίωξη της αριστείας. Ωστόσο, τον Δεκέμβριο του 2024, η UNESCO και η Ευρωπαϊκή Ένωση διοργάνωσαν μια σημαντική εκδήλωση που έφερε στο προσκήνιο τις φωνές των επιζώντων με έναν ισχυρό τρόπο: μια συζήτηση στρογγυλής τραπέζης και την προβολή του ντοκιμαντέρ SUITE: Les violences sexuelles dans le milieu de l’athlétisme. (UNESCO, 2025).
Αυτή η συνάντηση δεν ήταν απλώς συμβολική. Σηματοδότησε μια σαφή καμπή στις παγκόσμιες προσπάθειες για τη δημιουργία ασφαλών αθλητικών οικοσυστημάτων — ενσωματώνοντας τις βιωμένες εμπειρίες στην πολιτική, απαιτώντας ουσιαστικές μεταρρυθμίσεις και ωθώντας τους θεσμούς να ακούσουν, να δράσουν και να αλλάξουν. Σε αυτό το άρθρο, εξερευνούμε τις επιτυχίες και τα διδάγματα που αντλήθηκαν από επιζώντες, υποστηρικτές και θεσμούς που αφιερώνονται στην πρόληψη της βίας στον αθλητισμό.
Το ντοκιμαντέρ, που δημιουργήθηκε από την πρώην επαγγελματία αθλήτρια και ακτιβίστρια Emma Oudiou, δίνει φωνή σε ελίτ αθλητές/-τριες που μοιράζονται οδυνηρές ιστορίες κακοποίησης, ενώ υπογραμμίζει το θάρρος και τη δύναμη που χρειάζονται για να μιλήσουν. Η ίδια η πορεία της Oudiou, από αθλήτρια σε υποστηρίκτρια, υπογραμμίζει την κρίσιμη αλήθεια: οι αφηγήσεις των επιζώντων δεν είναι απλώς μαρτυρίες — είναι ενθάρρυνση για μετασχηματισμό. Τόνισε ότι η ενσωμάτωση των προοπτικών των επιζώντων στη διακυβέρνηση του αθλητισμού συμβάλλει στη διαμόρφωση ασφαλέστερων, πιο ευέλικτων και πιο δίκαιων πολιτικών.
Κατά τη διάρκεια της συζήτησης, οι ομιλητές/-τριες ζήτησαν συστημική μεταρρύθμιση. Περιέγραψαν πώς οι θεσμοί πρέπει να δώσουν προτεραιότητα στους μηχανισμούς αναφοράς, την εκπαίδευση και τη λογοδοσία — όχι μόνο στην απόδοση. Όπως είπε η Emma, η ευημερία των αθλητών/-τριών δεν πρέπει ποτέ να θυσιάζεται για τη νίκη. Η Δρ. Yetsa Tuakli-Wosornu, πρώην αθλήτρια και ακαδημαϊκός, τόνισε την επείγουσα ανάγκη ανάπτυξης κοινών ορισμών και συγκεκριμένων συστημάτων δεδομένων: μόνο τότε θα μπορέσουμε να κατανοήσουμε πραγματικά την έκταση της κακοποίησης, να συγκρίνουμε τις διάφορες χώρες και να διαμορφώσουμε αποτελεσματικές στρατηγικές πρόληψης.
Κεντρικό ρόλο σε αυτό το έργο διαδραματίζει η πρωτοβουλία «Fit for Life» της UNESCO. Η «10-point Call to Action» (10 σημεία για δράση) περιγράφει τους τομείς προτεραιότητας — από τη μέτρηση και τη συμμετοχική χάραξη πολιτικής έως την προστασία, την εκπαίδευση και την υπεράσπιση. Η εκδήλωση βρήκε απήχηση και σε νομοθετικές προσπάθειες σε όλο τον κόσμο: για παράδειγμα, ο νόμος Lei Maranhão της Βραζιλίας επαινέθηκε ως πρότυπο για την αύξηση των αναφορών των επιζώντων και της λογοδοσίας.
Δεν πρόκειται μόνο για πολιτική. Η δύναμη της SUITE έγκειται στην ανθρωπιά της: το να ακούμε τις ιστορίες των επιζώντων σπάει τη σιωπή, αμφισβητεί το στίγμα και δημιουργεί δυναμική για αλλαγή. Όπως είπε μια από τις αθλήτριες που εμφανίζονται στην ταινία, η Sarah Fofana-Koutouan, η ταινία είναι «μια κραυγή αλήθειας, αλλά και μια πρόσκληση για δράση» — που μας προτρέπει να ακούσουμε όχι μόνο με τα μάτια μας, αλλά «με την καρδιά και την ανθρωπιά μας». Εστιάζοντας στις φωνές των επιζώντων, το SUITE δεν περιορίζεται στην περιγραφή του πόνου — γίνεται ένα όχημα για μετασχηματισμό.
Ένα βασικό συμπέρασμα από το πάνελ και τις σχετικές εκδηλώσεις είναι ότι η πρόληψη πρέπει να ξεκινά με την εκπαίδευση. Ο Oudiou και άλλοι/-ες συμμετέχοντες/-ουσες στο πάνελ τόνισαν ότι όλοι οι ενδιαφερόμενοι — αθλητές/-τριες, προπονητές/-τριες, διοικητικοί/-ές υπάλληλοι, γονείς — χρειάζονται εκπαίδευση και ανάπτυξη ικανοτήτων για να κατανοήσουν πώς μοιάζει η κακοποίηση, πώς να την αναφέρουν και πώς να υποστηρίξουν τους/τις επιζώντες/-ούσες.
Αυτού του είδους η εκπαίδευση στοχεύει επίσης στις δυναμικές εξουσίας: σε πολλά αθλήματα, η σχέση προπονητή/-τριας-αθλητή/-τριας είναι βαθιά ανισορροπημένη. Η συζήτηση ζήτησε ασφαλείς διαύλους αναφοράς και ανεξάρτητους μηχανισμούς, ώστε οι αθλητές/-τριες να μπορούν να μιλήσουν χωρίς φόβο αντιποίνων ή εκδίκησης.
Αυτή η εκδήλωση με τη συμμετοχή πολλών ενδιαφερόμενων μερών δείχνει ένα ελπιδοφόρο μέλλον: ένα μέλλον όπου οι θεσμοί συνεργάζονται με τα θύματα, όπου τα δεδομένα διαμορφώνουν την πολιτική και όπου ο αθλητισμός γίνεται ένα ασφαλές πεδίο για όλους. Ωστόσο, ο δρόμος είναι ακόμη μακρύς. Για να προλάβουμε πραγματικά την έμφυλη βία στον αθλητισμό, πρέπει να συνεχίσουμε να υψώνουμε τη φωνή μας, να δημιουργούμε συστήματα και να απαιτούμε λογοδοσία — όλοι/-ες μαζί.
Αναφορές:
Ενδυνάμωση των φωνών των αθλητών και των θυμάτων: Η UNESCO και η ΕΕ συνεργάζονται για τη διοργάνωση πάνελ και προβολής ντοκιμαντέρ με θέμα «Τερματισμός της βίας κατά των γυναικών στον αθλητισμό». (2025, 13 Ιανουαρίου). https://www.unesco.org/en/articles/empowering-athlete-survivor-voices-unesco-and-eu-team-host-panel-and-documentary-screening-ending
Προς ένα ασφαλέστερο αγωνιστικό πεδίο: καταπολέμηση της βίας κατά των γυναικών και των κοριτσιών στον αθλητισμό. (24 Απριλίου 2024). https://www.unesco.org/en/articles/towards-safer-playing-field-tackling-violence-against-women-and-girls-sport
